Zo boor je rvs zonder een harde laag rond het gat te maken
Kort gezegd
Een boor die over het rvs schuurt in plaats van snijdt, kan het materiaal rond het gat plaatselijk verharden. Met de juiste boor, een stabiele opstelling en een constante voeding beperk je dat risico.
Merk je dat een boor nauwelijks meer aangrijpt, hoewel de machine draait? Bij rvs kan wrijving door een te lichte voeding de oppervlaktelaag vervormen en verharden. Dat maakt verder boren lastiger en kan de boor beschadigen. De juiste werkwijze hangt onder meer af van de rvs-soort, de plaatdikte en het gereedschap. Let daarom niet alleen op het toerental, maar ook op de snijkant, koeling, spaanafvoer en opspanning.
Waardoor verhardt rvs tijdens het boren?
Austenitisch rvs, zoals veelgebruikte 304- en 316-soorten, kan door plastische vervorming aan het oppervlak harder worden. Dat heet versteviging door vervorming of werkverharding. Bij boren gebeurt dat vooral wanneer de snijkant niet goed snijdt, maar over het materiaal wrijft. Een te botte boor, een instabiele opstelling of te weinig voeding kan dat in de hand werken.
De boor maakt dan warmte, maar neemt weinig materiaal weg. De verharde plek kan vervolgens de volgende snede bemoeilijken en de slijtage versnellen. De precieze bewerking hangt af van de rvs-kwaliteit: roestvast staal is niet één soort materiaal en verschillende kwaliteiten verspanen niet hetzelfde. Outokumpu beschrijft waarom rvs-soorten, en met name standaard austenitische kwaliteiten, lastiger te verspanen kunnen zijn dan ongelegeerd staal in zijn uitleg over rvs verspanen.
Welke boor en instellingen kies je?
Begin met de materiaalsoort, gatdiameter en plaat- of wanddikte. Kies een scherpe boor die bedoeld is voor rvs en houd de uitsteeklengte zo kort mogelijk. Een korte, stijve boor loopt minder snel uit het lood. Zet het werkstuk stevig vast; een plaat die meetrilt of meebuigt maakt het moeilijker om gelijkmatig te snijden.
Voor een handboormachine is een HSS-spiraalboor een gebruikelijke optie. Bij seriewerk, grotere gaten of veeleisende materialen kunnen andere boortypen passend zijn. Neem daarvoor de richtlijnen van de gereedschapsleverancier als uitgangspunt. De technische richtlijn van worldstainless voor het boren in austenitisch rvs benadrukt onder meer een stabiele uitlijning, koeling en voldoende voeding. De genoemde snijgegevens zijn richtwaarden voor specifieke materiaal- en boorcombinaties, geen universele instellingen.
Stel het toerental af op de diameter en het boortype. Een groter gat vraagt doorgaans om een lager toerental dan een klein gat. Te snel draaien kan de snijkant oververhitten; te langzaam draaien in combinatie met nauwelijks voeding kan juist schuren veroorzaken. Laat de boor dus niet langdurig op één plek draaien zonder dat hij spanen maakt.
Hoe boor je het gat stap voor stap?
- Markeer het middelpunt. Voorkom dat de boor bij het starten wegloopt. Gebruik zo nodig een geschikte centreerboor of een methode die past bij de plaat en de gekozen boor.
- Klem het materiaal vast. Ondersteun dun plaatmateriaal waar mogelijk dicht bij het boorpunt en houd handen uit de buurt van de draaiende boor.
- Controleer de boor. Een botte, beschadigde of vervuilde snijkant vervang of slijp je voordat je begint.
- Start rustig en houd de boor haaks. Zodra de snijkant pakt, geef je gelijkmatige druk zodat de boor blijft snijden. Forceer niet als de boor vastloopt.
- Gebruik passende koeling en smering. Zorg dat het middel bij de snijkant komt. Bij een dieper gat trek je de boor zo nodig terug om spanen te verwijderen en opnieuw te koelen.
- Verminder de druk bij het doorbreken. Zo beperk je het risico dat de boor plotseling grijpt wanneer hij aan de achterzijde uitkomt.
Bij machinaal boren zijn toerental en voeding instelbaar; stem ze af op de rvs-kwaliteit, diameter en boor. Bij handmatig boren kun je die waarden minder precies regelen, dus zijn een scherpe boor, een stevige grip en een constante beweging extra belangrijk.
Hoe zie je of de boor goed snijdt?
Let tijdens het boren op de spanen en het gedrag van de machine. De boor moet materiaal afnemen; alleen een glimmende, gepolijste plek zonder behoorlijke spaanafvoer kan wijzen op wrijving. Stop als de boor piept, duidelijk heet wordt of niet meer snijdt. Laat de boor afkoelen, controleer de snijkant en beoordeel of toerental, voeding, opspanning of koeling aangepast moeten worden. Ga niet door met een botte boor.
Controleer na afloop de diameter, positie en rand van het gat. Verwijder bramen met gereedschap dat geschikt is voor rvs en houd gereedschap en schuurmiddelen gescheiden van die voor gewoon staal om ijzerdeeltjes op het oppervlak te vermijden. Wil je meer weten over het bewerken van rvs en het voorkomen van problemen met corrosie, lees dan ook over rvs op de juiste manier bewerken.
Veelgestelde vragen
Kan ik met een gewone HSS-boor in rvs boren?
Dat kan, mits de boor scherp is en geschikt voor het materiaal. Een botte of beschadigde boor schuurt eerder dan dat hij snijdt, waardoor warmte en wrijving ontstaan. Voor herhaald werk of een lastige rvs-soort kan een andere boorkwaliteit of een hardmetalen boor geschikter zijn. Volg voor toerental en voeding de gegevens van de boor- en materiaalproducent.
Moet ik bij het boren in rvs koelen?
Koeling en smering helpen warmte af te voeren en de boor te smeren. Gebruik een middel dat past bij het materiaal, de boor en de bewerking. Zorg dat het ook bij de snijkant komt. Bij diepere gaten kan periodiek terugtrekken helpen om spanen af te voeren en koelmiddel toe te laten; voorkom daarbij dat de boor tijdens het terugplaatsen over het oppervlak blijft schuren.
Kan een eenmaal verharde plek rond een rvs-gat weer zacht worden?
Niet door simpelweg met dezelfde boor verder te draaien. Een verharde plek kan juist moeilijker te verspanen zijn. Stop als de boor alleen nog wrijft, controleer de snijkant en stel de werkwijze opnieuw af. Bij een kritisch onderdeel kan een metaalbewerker beoordelen of het gat opnieuw bewerkt kan worden en of de maat, afwerking en corrosiebestendigheid nog voldoen.
In de rubriek RVS RVS bewerken